Onlarca yıl boyunca çarpık dişler yalnızca bir talihsizlik olarak görüldü: diş çekimi ve diş teli gerektiren genetik bir yatkınlık. Bugün bu, gençler için neredeyse bir geçiş ritüeline dönüştü. Yine de böyle bir tedavinin uyku apnesini ve temporomandibular eklem disfonksiyonunu kötüleştirebileceği, insanları ömür boyu sürecek sağlık sorunlarıyla baş başa bırakabileceği giderek daha çok fark ediliyor. Gelin, İngiliz doktorlar John ve Mike Mew’un geliştirdiği yüzün yatay gelişimi yöntemi olan ortotropinin bu soruna nasıl baktığını ve geleneksel ortodontiden nasıl ayrıldığını inceleyelim.

Dişler Neden Çarpık Olur?

orthotropics

Bu konuyu blogda defalarca ele aldık ve doğru dil pozisyonunun ve üst çenenin yüz güzelliğini nasıl etkilediğini ayrıntılı olarak inceledik; yine de bu yazıları bilmeyenler için temel kavramların üzerinden kısaca ‘geçelim’.

Modern insanın beslenmesi yalnızca birkaç on yılda bile tamamen değişti: atalarımızın yediği sert, katı yiyecekleri neredeyse hiç yemiyoruz. Çiğnemek için çaba gerektirmeyen yumuşak yiyeceklerin bolluğu, çiğneme kaslarımızın yaptığı işi azalttı. Çocuklar yeterince uzun süre emzirilmiyor, bu yüzden ağız yapıları gelişmiyor ve bebek yutkunmasından yetişkin yutkunmasına geçiş bozuluyor. Yetişkin yutkunmasında dil damağa sıkıca bastırılmalıdır. Bu konumda dilin kuvveti yüzün merkezi kemiğini sürekli yukarı doğru iter ve yetişkin boyutundaki tüm dişlere yetecek yeri olan geniş diş kavislerinin gelişmesini sağlar. Yüzün merkezi kemiği yükseldiğinde üst dudak ile burun arasındaki mesafe de çekici biçimde kısalır, göz küreleri de yeterli desteği alır. Bütün bunlar yüzün büyümesini etkiler ve çekici, üç boyutlu bir yatay gelişim sağlar.

Ne yazık ki yüzün normal yatay gelişimi için gereken koşullar bulunmadığından birçok çocuğun yüzü erken çocukluktan itibaren aşağı doğru (dikey olarak) büyümeye başlar. Çift çene, yorgun bakışlı düz yüzler ve sıkışık dişler ortaya çıkar: yüzün merkezi kemiği aşağı indiğinde üst diş kavsi daralır ve dişlere düpedüz yer kalmaz! Bu durumda alt çene de geriye itilir.

maxilla

Çağımızın ikinci büyük sorunu, çocuklarda burun tıkanıklığına yol açan, ortamdaki sürekli yüksek alerjen düzeyidir. Burnunuzdan nefes alamıyorsanız ağzınızı açmak ve dilinizi alt dişlerin üzerine indirmek zorunda kalırsınız; bu da yine yüzün merkezi kemiğini aşağı indirir, üst diş sırasını daraltır ve sıkışıklığa yol açar. Ağızdan nefes alanlarda yüz uzar (‘düşer’), enine alanı azalır; bu da sıkışık, çarpık dişlere yol açar ve hava yollarını etkiler.

İyi tıp, yalnızca belirtileri hafifletip belki de altta yatan sorunu kötüleştirmek yerine sorunun nedenlerini bulmak ve önlemek demektir. Ortotropinin kurucuları John ve Mike Mew, modern dünyayı çarpık dişlerin tedavisinde bilimsel temelli bir yaklaşım benimsemeye çağırıyor: sonuçları ve belirtileri ‘tedavi etmek’ yerine önlemeyi ve yanlış gelişimin yüz ve solunum sistemi için doğurduğu sonuçları anlamayı hedefleyen bir yaklaşım.

Bugün Ortodontide Neler Oluyor?

Diş tellerinin yüze nasıl zarar verdiği hakkındaki yazıda, ortodontistlerin yalnızca dişleri hizalamaya odaklandığını; yüz kemiklerinin, kafatasının geri kalanının ve temporomandibular eklemlerin konumunu görmezden geldiğini zaten görmüştük. Diş telleri yüzün merkezi kemiğini, yani maksillayı geriye ve aşağıya çeker ve yukarıda anlatılan sonuçlara yol açar. Sıkışık dişler için diş kavsinde yeterli yer bulamadıklarında geleneksel ortodontistlerin aklına onları çekmekten daha iyi bir şey gelmez. Bu yalnızca yüz güzelliğinin kaybına değil, oldukça ciddi sağlık sonuçlarına da yol açar.

Doksanların sonunda Profesör John Mew, Dispatches programına bir röportaj verdi ve diş tellerinin yüze verdiği zararın açık kanıtlarını sundu. Mary bu hastalardan biridir. On üç yaşında, dört dişinin çekilmesini ve oluşan boşlukları kapatmak için lastik kullanılmasını içeren bir diş teli tedavisi gördü. Profil fotoğrafları yüzünün alt kısmındaki hasarı açıkça gösteriyor: alt çene açısındaki değişiklik, çenenin biçimlenmesi, burun ile alt dudak arasındaki mesafenin belirgin şekilde kısalması ve ağız köşelerinin eğim yönündeki değişiklik. Tedavi ayrıca hava yollarını daralttı ve onu burun tıkanıklığına yatkın hâle getirdi. Ortodontistler bütün bu geri dönüşü olmayan işlemleri yapmadan önce ona bir alternatif olduğunu söylemediler (gerçi kendileri de bunu bilmiyor olabilirler).

Programda ikizler de gösterildi: birine (yukarıdaki) diş teli takıldı ve sıkışık dört dişi çekildi; diğeri (aşağıdaki çocuk) zamanında Profesör Mew’a ulaştı ve üst çene genişletmesiyle ortotropi tedavisi gördü. Her iki durumdaki yüz değişikliklerini diş tellerinin yüze nasıl zarar verdiğini anlatan yazıda zaten ele aldık, bu yüzden kendimizi tekrarlamayacağız; bunun yerine bu çocukların yetişkinken nasıl göründüklerine bakalım.

Eskiden ikizler birbirinin tıpatıp aynısıyken (fotoğrafta çocuklardan biri oturuyor), bugün bunlar tamamen farklı iki yüz. Diş teliyle tedavi edilen genç adamın yüzünde, özellikle alt kısımda çok belirgin bir bozulma var; ortotropiyle tedavi edilen ikizinin ise her açıdan uyumlu, çekici bir yüzü var.

Ne yazık ki Profesör Mew’un sunduğu kayda değer kanıtlara rağmen program İngiliz ortodonti çevrelerinde oldukça sert bir tepkiye yol açtı. Hatta diş tellerinin yüze zarar vermediğini ‘kanıtlayan’ pek çok çalışma yapıldı. Ancak Profesör Mew defalarca bu çalışmaların dışında tutuldu ve çalışmalar onun gündeme getirdiği soruları ele almadı. Oğlu Mike da YouTube kanalındaki bir videoda babasına çok kaba davranıldığını ve geleneksel ortodontistlerden pek çok hakaret işitmek zorunda kaldığını anlattı.

Ayrıca doğru dil pozisyonu için yapılan ortotropi miyofonksiyonel egzersizlerinin uyku apnesini gidermedeki etkinliğine dair kanıtları da görmezden geldiler. Kısaca söylemek gerekirse, yüz uzar ve ‘düşerse’ dil kaçınılmaz olarak hava yollarına doğru kayar. Chicago’dan Profesör Stephen Sheldon, çocuklardaki dikkat eksikliği ve hiperaktivitenin, teşhisi çoğu zaman zor olan hafif uyku apnesinden kaynaklandığını düşünüyor. Bugün pek çok ülkede giderek daha fazla düşünceli uzman, doğru yüz gelişiminin çarpık dişleri ve bunlarla ilişkili sağlık sorunlarını önlemede önemli olduğu konusunda hemfikir. Bunlar ortodonti ile beslenme arasındaki bağlantıları, ortodontinin hava yollarına etkilerini ve diş eti sorunlarını araştıran doktorlar: yayınlarıyla tanınan Steven Lin, Peter Ungar, Marianna Evans ve Buteyko ile Myobrace, Oral Help Group, Connecting Heads ve Face Focused grupları. Yine de yüzün yatay gelişimi henüz ana akım değil ve bir sorun ortaya çıktığında ortodontik tedavi nedenleri aramak yerine belirtileri gidermeye odaklanmaya devam ediyor.

Ortotropi ve Geleneksel Ortodonti

Kısaca özetleyelim: geleneksel ortodonti dişleri diş telleriyle hizalarken çoğu zaman hastanın yüzünü geriye ve aşağıya çeker. Ortotropi ise öncelikle üst diş kavsini genişletmeyi ve yüzün merkezi kemiğini yükseltip yukarı taşımayı amaçlar. Ortotropi, çocuğun ağzında otuz iki dişin hepsine yer açar. Bunu uygulamada başarmak için ortotropi, ağız içi Biobloc aparatını, miyofonksiyonel düzeltme olarak bilinen doğru dil pozisyonu ve yetişkin yutkunması eğitimiyle birlikte kullanır. Ancak bu yöntem esas olarak on iki yaşından küçük çocuklar için uygundur (yetişkinlerin ise benzer bir yönteme, ortokraniodontiye başvurması gerekir). Bununla birlikte miyofonksiyonel egzersizler yetişkinlerin bile yüzde belirgin bir yatay gelişim elde etmesini sağlar; ancak etki elde etmek için çocuklardan daha fazla çaba göstermeleri gerekir ve bu biraz daha uzun sürer.

Ancak yaratıcılarına göre ortotropinin asıl görevi, çocuklarda yüz deformitelerinin önlenmesine dair bilgiyi yaymak ve çocukluktan itibaren doğru dil pozisyonunu öğretmektir. Onlara göre bu, insanların çekici yüzlere ve her dişe yetecek yeri olan geniş diş kavislerine sahip olmasını ve gelecekte her türlü ortodontik tedaviden kaçınmasını sağlar.