VSD’den mustarip birçok hasta, diş muayenesinde her şeyin yolunda olduğu görülmesine rağmen diş ağrısından şikâyet eder. Ya da diş hekimi böyle bir durumda çürük tanısı koyar ve VSD’li bir kişinin kısa sürede birkaç dişi tedavi edilir. İlginç bir şekilde, birçok kişide vejetovasküler distoni belirtileri tam da dental tedaviden ve özellikle diş çekiminden sonra ortaya çıkar. Böyle hastalara genellikle bunun VSD olduğu ve sorunlarının psikosomatik bir niteliği bulunduğu söylenir. Gerçekten öyle mi? Bu yazıda anlamaya çalışacağımız şey bu.

VSD mi, dişler mi?

Çoğu zaman yüze yayılan ve trigeminal nevraljiyi taklit eden diş ağrısı, eski SSCB genelinde yaygın bir tanı olan VSD’nin belirtilerinden biri kabul edilir. Uluslararası Hastalık Sınıflandırması’nda VSD gibi bir tanı bulunmasa da doktorlar bu diş ağrısının nedenlerini merkezi sinir sistemi hastalığına bağlar. Başka bir deyişle, doktorlar için böyle bir hasta pek ilgilenmek istemedikleri bir “kapalı kutudur”; bu nedenle kişi otomatik olarak “VSD hastaları” saflarına yazılır.

Böyle bir hastaya çoğu zaman sakinleştirici reçete edilir ve çoğu vakada çaresiz kalan bir psikoloğa gönderilir. Ancak çok nadir rastlanan düşünceli bir doktor, bu belirtileri yaşayan hastaya temporomandibular eklemlerini kontrol ettirmesini önerebilir. Bunların “zararsız” işlev bozukluğu yalnızca diş ağrısı yaratmakla kalmayıp vejetovasküler distoninin kesinlikle bütün belirtilerini de maskeleyebilir.

Sinsi TME

“Basit” temporomandibular eklem işlev bozukluğu birçok hastalığın belirtilerini taklit ettiği için deneyimli nörologları bile yanıltabilir. Yalnızca dişlerde değil yüzde de ağrının; baş ağrısı, migren, göz yorgunluğu, fotofobi, bruksizm, sinüzit, kafa derisi hassasiyeti, kulakta ağrı ve gürültü, çene ve çiğneme kaslarında gerginlik, dil güçsüzlüğü, yutma güçlüğü, larenjit, öksürük, boyun ve omuzlarda gerginlik, kollarda ve hatta parmaklarda ağrının da nedenidir. Ama hepsi bu değildir.

TME işlev bozukluğunda hasta baş dönmesi ve genel kaygı yaşar; depresyon ya da artmış saldırganlığın yanı sıra uyku bozuklukları da görülebilir. Bu neden olur? Hareketli temporomandibular eklemin yanında bulunduğu temporal kemik bölgesinden, trigeminal sinir de dâhil olmak üzere en önemli sinir pleksuslarının yüzde 92’si geçer. Eklem içi TME diski yerinden oynarsa bu sinir dalları sürekli tahriş olur. Bu da merkezi sinir sisteminin çalışmasında bozukluklara yol açar ve dolayısıyla hastanın duygusal durumunu etkiler.

Önemli arterler de temporomandibular eklemler bölgesinden geçer. Bunların sıkışması, baş dönmesi ve psikolojik düzeyde değişiklikler şeklinde sonuçlarla beyin dolaşımını bozar. Ayrıca “basit” TME işlev bozukluğu derealizasyona ve depersonalizasyona neden olabilir; bunun sonucunda kişide agorafobi ve sosyal fobi gelişebilir. Bu durumda doktorlar sorunu incelemeyi ısrarla istemez ve psikotrop ilaçlar reçete eder. Belirtilerin nedenleri yüzde yüz organiktir ve tedavi edilebilir.

TME işlev bozukluğu nasıl gelişir?

Kural olarak, hastaların çoğunda temporomandibular eklemlerin yer değiştirmesi doğum travması sonucunda oluşur. TME işlev bozukluğu bulunan hastaların neredeyse tamamında, kafatasının ön bölümünün bir yana, arka bölümünün ise ters yöne kaydığı sözde lateral zorlanmanın görülmesi tesadüf değildir. Bazı kişilerde böyle bir travmanın temeli, anne karnındaki başarısız prenatal duruşla atılır.

Birçok hasta TME işlev bozukluğunu kalitesiz dental çalışmalar sonucunda da edinir: aşırı yüksek ya da alçak dolgular, kronlar veya köprüler; diş telleriyle yapılan kötü ortodontik çalışmalar; ve çoğu zaman diş çekimi, özellikle de sekiz numaraların, yani yirmilik dişlerin çekilmesi. Bu dişler kapanış yüksekliğinin korunmasında önemlidir ve birçok kişide alınmaları çenenin kaymasına neden olur. Birçok kişide VSD belirtileri tam da sekiz numaraların çekilmesinden sonra hızla gelişir; gerçekte bunlar tanı konmamış temporomandibular eklem işlev bozukluğudur.

Doğru tanıyı koymak için böyle bir hastanın TME zonografisine, lateral, frontal ve verteks-çene projeksiyonlarında sefalometrik röntgenlere, ayrıca bu eklemlerin BT veya MR görüntülemesine ihtiyacı vardır. TME işlev bozukluğunu ortokraniodonti hekimleri tedavi eder. Yaklaşık iki yıl süren tedavinin uzunluğuna rağmen yetkin ortokraniodonti hekimlerinin hastaları, doktorların daha önce değişmez bir gerçek olarak sunduğu tüm VSD belirtilerinden kurtulduklarını gösterir.