Temporomandibular eklem işlev bozukluğunun “yalnızca” eklemde bir tıklama, kilitlenmiş bir ağız, yüz ağrısı ve “diğer belirtiler” olduğu genel olarak kabul edilir. Ancak bu hastalık göründüğü kadar basit değildir ve “küçücük” eklem ile diskin yer değiştirmesi tam engelliliğe yol açabilir. Aynı zamanda teşhis edilmemiş TME’den mustarip bir kişinin başvurduğu çeşitli uzmanlıklardaki doktorlar bazen onun çok sayıdaki belirtisinin nedenini belirleyemez. Bunun neden olduğunu ve TME’nin aslında ne olduğunu bu yazıda ele alacağız.

“Büyük aldatıcı”

“Basit” TME deneyimli doktorları bile yanıltabilir, çünkü temporomandibular eklemin bu işlev bozukluğu birçok başka hastalığın belirtilerini taklit edebilir: baş ağrısı, migren, diş ağrısı ve göz yorgunluğu, fotofobi, trigeminal nevralji, boyun ağrısı ve gerilimi, omuz, bel, servikal osteokondroz, ağrı ve kulak çınlaması, çene ve çiğneme kaslarında gerilim, bruksizm, ses sorunları, fibromiyalji, uyku apnesi ve daha niceleri! Fakat hepsi bu değildir. TME işlev bozukluğunda hasta çoğu zaman baş dönmesi, artmış kaygı ve genel kaygı yaşar ve uyku bozukluklarından mustarip olur. TME artmış sinirlilik, saldırganlık ve depresyona da yol açabilir. Peki yukarıdaki bütün belirtilere küçücük bir eklem nasıl neden olabilir?

TME çevresindeki atardamarlar

Gerçek şu ki temporomandibular eklem, kraniyo-çene sisteminin normal işleyişini ve beynin, hipofiz bezinin ve hipotalamusun çalışmasını destekleyen en önemli atardamar ve sinir pleksuslarının kesişiminde bulunur. Temporomandibular eklemin kapsülünün hemen yanında, dış karotid arterin son dalı olan ve arteriyel kanın %82’sinin beyne girdiği yüzeysel temporal arter vardır. Temporomandibular pleksusun alt ve arka bölümlerinde derin kulak, anterior timpanik, çıkan faringeal ve maksiller arterlerin büyük damar dalları bulunur. Temporomandibular eklemin hemen altında ve önünde temporomandibular venin büyük bir pleksusu bulunur. Ayrıca temporal kemiklerin arkasından, venöz kanın %86’sının baştan aktığı juguler ven geçer.

TME’nin küçük bir uzamsal yer değiştirmesinde bile ona komşu dokuların ve kemik boşluklarının nasıl sıkıştırıldığını anlamak kolaydır. Yukarıdaki atardamarların ve toplardamarların kafatasındaki bu boşluklardan geçen yolu daralırsa kaçınılmaz olarak bası altında kalırlar. Bunun sonucu serebral dolaşımın bozulması, basınç düşüşleri, endokrin sistemin koordinatörleri olan hipofiz bezi ve hipotalamusta işleyiş bozuklukları olabilir. Sonuçta kişi duygusal rahatsızlık, saldırganlık eğilimi ve depresif durumlar yaşamaya başlar. Ayrıca bozulmuş serebral dolaşım, baş dönmesine ve derealizasyon ile depersonalizasyon dâhil bazı ruhsal belirtilere yol açabilir. Bu nedenle TME işlev bozukluğundan mustarip bir kişi neredeyse engelli hâle gelir ve bazı vakalarda durumunun gerçek nedenini bile anlamadan sosyal fobinin bütün belirtilerini yaşar.

TME bölgesindeki sinirler

Temporomandibular eklem işlev bozukluğunun zemininde ortaya çıkan nörolojik belirtilerde durum daha az ciddi değildir. Sinir lifleri yalnızca eklemin kılıflarına yaklaşsa da eklem kapsülünün herhangi bir mekanik esnemesine tepki olarak tahriş olma eğilimindedir. Trigeminal sinirin alt, üçüncü dalı olan mandibular sinir doğrudan TME’ye gelir. Temporal kemiğin alt yüzeyinde bulunan bir açıklıktan, temporomandibular eklemin birleşim yerine çok yakın bir noktadan kraniyal boşluğu terk eder. Ondan da küçük sinir dalları, yani auriküler, temporal ve çiğneme dalları çıkar. Bununla birlikte temporomandibular eklem, bu sinirin motor dalları aracılığıyla TME’de hareketliliği gerçekleştiren çiğneme kasları üzerinden trigeminal sinire doğrudan da bağlıdır.

Temporomandibular eklemin uzamsal olarak yer değiştirmesi durumunda trigeminal sinirin bir ya da üç dalının tamamında sürekli tahriş meydana gelir; yüz kaslarının hareketini kontrol etmenin yanı sıra bu sinir, birinci ve ikinci boyun omurlarının sinir pleksuslarına doğrudan bağlıdır. Bu büyük ana sinirlerin sürekli tahrişi, sinirlilik, gerginlik ve uyku bozuklukları biçimindeki bütün sonuçlarıyla birlikte merkezî sinir sisteminin çalışmasında bozukluklara yol açar. Fakat hepsi bu değildir: temporomandibular eklemin yer değiştirmesine kaçınılmaz olarak çenenin bir, hatta üç düzlemde (yatay, dikey ve lateral) yer değiştirmesi eşlik eder; bu da atlasın yer değiştirmesine ve doğrudan diyaframa ve karın boşluğuna inen vagus sinirinin tahrişine yol açar. Bu, böyle hastalarda solar pleksusta bası hissinin ve mide ile diyaframda krampların ortaya çıkmasını açıklar.

Üstelik boynun önündeki ve arkasındaki sinir pleksuslarının (hipoglossal sinir, aksesuar, küçük oksipital, servikal pleksus, supraklaviküler sinirler vb.) sürekli tahrişi ense, boyun, omuzlar, sırt ve hatta kollarda ağrıya yol açar. Gördüğünüz üzere “basit” TME işlev bozukluğu göründüğü kadar zararsız değildir ve kişinin TME sorunuyla hiçbir şekilde ilişkili görünmeyen çok sayıda belirti yaşamasına yol açar.

Aynı nedenle uzmanlık alanı dar doktorlar, özellikle nörologlar, çoğu zaman bu ağrıların ve “tuhaf” belirtilerin nedenini belirleyemez ve böyle bir hastaya kas gevşeticiler, sakinleştiriciler, antidepresanlar ve masaj reçete eder, ayrıca psikoloğa yönlendirir. Ne yazık ki bütün bu önlemler çoğu vakada hiçbir sonuca yol açmaz. Bununla birlikte bir doktorun uzman bir dental kliniğe TME zonografisi ve lateral izdüşümde TRG için yapacağı “basit” bir yönlendirme gerçek nedeni belirlemeye ve sorunu kökten çözmeye yardımcı olurdu. Düşünceli TME uzmanları frontal ve çene-parietal izdüşümlerde TRG’ye de ihtiyaç duyabilir.