Pacjentom z dysfunkcją SSŻ często proponuje się leczenie szynami. Jednak po latach chodzenia do specjalistów w tej dziedzinie zauważają, że leczenie w najlepszym razie nie daje efektu, a w najgorszym stan krążków stawowych, stawów i kręgów szyjnych tylko się pogarsza. Dlaczego tak się dzieje i co robić w takich sytuacjach — spróbujemy to zrozumieć w tym artykule.
Szyna na SSŻ

U wielu osób dysfunkcja stawu skroniowo-żuchwowego zaczyna się ujawniać po interwencji stomatologicznej: protetyce, leczeniu ortodontycznym, usunięciu zęba, a nawet założeniu „niewinnego” wypełnienia. Niektórym dentysta szlifuje kontakty na jednym lub kilku zębach „tylko dla wyglądu” albo żeby „poprawić okluzję”. Taką interwencję można przeprowadzić, by „usunąć przyczynę” zwiększonego starcia zębów po jednej stronie. Zdaniem dentysty obniżenie wysokości łuków zębowych po przeciwnej stronie powinno pomóc rozwiązać ten problem. Szczerze próbując pomóc, dentysta, sam nie zdając sobie z tego sprawy, wyrządza pacjentowi takimi działaniami nieodwracalną szkodę. Chodzi o to, że dentyści i ortodonci często zaglądają, całkiem dosłownie, do ust pacjenta, zapominając o złożonym układzie mięśniowym i budowie układu czaszkowo-żuchwowego (albo zbyt mało o nich wiedząc).
W ostatnich dziesięcioleciach w naszym kraju szybko rozwinęła się dziedzina wiedzy zwana gnatologią, która zaczęła badać wpływ położenia żuchwy na mięśnie i kręgi szyi, a także na niżej położone struktury ciała. Gnatolodzy leczą pacjentów z problemami SSŻ, pracując z ich układem nerwowo-mięśniowym i proponując szyny, które mają zrównoważyć położenie żuchwy. To ogromny przełom naukowy, który przynosi ulgę wielkiej liczbie pacjentów, ale niestety nie jest panaceum na dysfunkcję SSŻ. Co więcej, na forach jest mnóstwo osób, którym leczenie szynami tylko pogorszyło sytuację i sprawiło, że praktycznie zupełnie straciły zdolność do pracy.
Według Konstantina Ronkina (Moskwa), prezesa Bostońskiego Instytutu Medycyny Estetycznej, dla 60% pacjentów specjaliści instytutu byli co najmniej piątymi, do których zwrócili się w sprawie leczenia SSŻ, a 40% odwiedziło już ponad dziesięciu lekarzy różnych specjalności, jeżdżąc do kilku miast i krajów. Dla 25% pacjentów Instytut Bostoński również okazał się tylko etapem pośrednim. Przede wszystkim pokazuje to, że nie wszyscy specjaliści od leczenia dysfunkcji SSŻ mają wystarczające kwalifikacje, by skutecznie pomóc takim pacjentom. Przyjrzyjmy się, czym kieruje się w tym leczeniu gnatologia.
„Telefon z klapką” czy 3D?

Dr Ronkin uważa, że trudności w diagnozowaniu i leczeniu pacjentów z dysfunkcją SSŻ wynikają z zamieszania wokół koncepcji okluzyjnych, których uczy się dentystów na uczelniach medycznych. Po pierwsze, duża grupa lekarzy jest głęboko przekonana, że dysfunkcja SSŻ to problem neurologiczny związany z nadwrażliwością ośrodkowego układu nerwowego. Inna grupa upiera się, że dysfunkcja SSŻ to problem psychologiczny. Dopiero trzecia grupa uważa, że dysfunkcja SSŻ wiąże się z okluzją i położeniem żuchwy. Ale to nie wszystko: ta trzecia grupa lekarzy dzieli się na kolejne trzy grupy, z których każda kieruje się innymi teoriami okluzyjnymi, zależnie od tego, co stawia na pierwszym miejscu — zęby, stawy czy mięśnie.
Ci specjaliści nie rozumieją się nawzajem, a to z pewnością nie pomaga im leczyć pacjentów. Pacjentom proponuje się diagnostykę na licznych supernowoczesnych urządzeniach, a jako leczenie — szyny albo tak zwane ortezy nerwowo-mięśniowe. Przy tym w leczeniu dysfunkcji SSŻ gnatolodzy próbują zmienić położenie żuchwy. Jednocześnie wszyscy ci specjaliści wiedzą, że staw skroniowo-żuchwowy to nie „telefon z klapką”, który opuszcza i unosi żuchwę, lecz układ 3D, w którym staw skroniowo-żuchwowy porusza żuchwą nie tylko w dół i w górę, ale też do przodu i do tyłu, w prawo i w lewo. A jednak z jakiegoś niejasnego powodu gnatolodzy nie zauważają, że staw nie bez powodu nazywa się skroniowo-żuchwowym, bo współdziała nie tylko z żuchwą, ale także z położoną wyżej kością skroniową.
O poziom wyżej

Staw skroniowo-żuchwowy znajduje się w szerszym układzie 3D czaszki. Jeśli ten układ jest zniekształcony, dopasowywanie żuchwy do tak niezrównoważonego układu przypomina próbę dopasowania drzwi do krzywej ościeżnicy: można je latami strugać i podkładać pod nie kawałki drewna, żeby je wyrównać, ale dopóki sama ościeżnica nie zostanie wyprostowana, drzwi raczej nie będą się porządnie zamykać. Dobrze jeszcze, jeśli przez lata takiego „dopasowywania”, jak to często bywa przy pracy wyłącznie z żuchwą, drzwi nie wypadną z zawiasów (stawów skroniowo-żuchwowych), sama ościeżnica się nie obluzuje (górna szczęka, maxilla — kości twarzy), a ściana nośna i połączone z nią konstrukcje nie popękają (kości skroniowe, potyliczna i tak dalej — w czaszce jest w sumie dwadzieścia dziewięć kości).

Górna szczęka łączy się bezpośrednio z dziesięcioma kośćmi czaszki. Przez tak zwany lemiesz szczęka jest połączona z kością klinową u podstawy czaszki. Wbrew powszechnemu przekonaniu kości czaszki nie są ze sobą zrośnięte, lecz ruchome w szwach. Czaszka niejako „oddycha”, rozszerzając się i kurcząc w rytmie 12–14 drgań na minutę. Ta „pompa” porusza płyn mózgowo-rdzeniowy. Z kolei kość klinowa łączy się z kośćmi potyliczną i skroniowymi. W relacji między kością klinową a potyliczną może dochodzić do przemieszczenia wokół osi pionowej (odkształcenie boczne) i osi przednio-tylnej (torsja). Te zniekształcenia mogą być spowodowane urazem porodowym, zwłaszcza porodem kleszczowym, urazami głowy w dorosłym życiu, urazowym usunięciem zęba, wadą zgryzu i tak dalej. Na przykład na zdjęciu poniżej widzimy odkształcenie boczne: przednia część czaszki jest przesunięta w jedną stronę, a tylna w przeciwną.

Z reguły u pacjentów z dysfunkcją SSŻ zawsze stwierdza się odkształcenie boczne. Ale o ile kość klinowa i potyliczna są najważniejszymi kośćmi czaszki leżącymi wzdłuż jej linii środkowej, o tyle najważniejszymi kośćmi parzystymi są kości skroniowe. To właśnie w nich znajdują się doły żuchwowe (nie mówiąc już o tym, że przechodzi przez nie większość nerwów czaszkowych). Kości skroniowe mogą przemieszczać się na zewnątrz i do wewnątrz, co wpływa na położenie stawów, a w konsekwencji na okluzję zębów.

Zęby szczęki i żuchwy stykają się ze sobą podczas połykania, żucia i mówienia średnio 2000 razy na dobę. Organizm człowieka wykorzystuje ten kontakt zębów jako samoregulujący się mechanizm równoważenia kości czaszki i pierwszego kręgu szyjnego. Dlatego jeśli górna szczęka jest przemieszczona w jednej z trzech płaszczyzn, cały ten mechanizm będzie działał w stanie nierównowagi. Teraz, gdy lepiej rozumiemy położenie stawów skroniowo-żuchwowych w układzie 3D czaszki, łatwiej zrozumieć, dlaczego korekta położenia górnej szczęki (a więc i głównych kości czaszki) jest podstawowym zadaniem w leczeniu dysfunkcji SSŻ. W świetle tych informacji rozumiemy też, dlaczego w takich przypadkach nie pomagają szyny, których celem jest zmiana położenia samej tylko żuchwy. Brzmi przekonująco, ale czy na położenie górnej szczęki da się wpłynąć i czy są do tego narzędzia?
Ortodoncja ALF

System ALF to brakujące ogniwo między konwencjonalną ortodoncją a bardziej postępowymi koncepcjami ortopedycznymi. Do korekty położenia górnej szczęki ta dziedzina ortodoncji wykorzystuje aparat ALF — konstrukcję z cienkiego drutu. Jego działanie opiera się na osteopatycznej zasadzie „łagodnej siły”. Te aparaty ortodontyczne działają bardzo delikatnie i zanim przesuną zęby, sprzyjają ruchowi kości czaszki. Rezultatem działania aparatu ALF jest zrównoważenie czaszki w trzech płaszczyznach: pionowej, poziomej i strzałkowej.

Leczenie to łączy się jednak z technikami osteopatycznymi, ortezą równoważącą żuchwę i niektórymi innymi technikami ortodontycznymi. W naszym kraju ten innowacyjny kierunek reprezentuje ortokraniodoncja, która wychodzi z założenia, że oś obrotu żuchwy przechodzi przez okolicę pierwszego kręgu szyjnego, i obala gnatologiczne teorie osi zawiasowej i relacji centralnej. W ortokraniodoncji wyznaczanie płaszczyzny zgryzowej opiera się na płaszczyźnie równoległej do płaszczyzny usznej, ponieważ to właśnie w tej płaszczyźnie leży staw skroniowo-żuchwowy. A centralne pojęcie płaszczyzny zgryzowej wiąże się wyłącznie z górną szczęką, a nie z żuchwą, jak w gnatologii. To pod każdym względem nowy, rewolucyjny poziom wiedzy. Patrząc na wymowne zdjęcia i obrazy efektów leczenia ortokraniodontycznego, aż chce się powiedzieć: to po prostu podróż w kosmos.
Ortokraniodoncja: filozofia i podstawowy algorytm leczenia — tutaj.
Czy możesz ufać swojemu dentyście? — tutaj.
_________________
Przy przygotowaniu artykułu wykorzystano m.in. materiały K. Ronkina „Teorie okluzyjne. Inne zdanie” oraz artykuły A. Savinova o ortokraniodoncji z dentalmagazine.ru i forum.stom.ru. Na zdjęciu tytułowym artykułu — praca A. Savinova; zdjęcie pochodzi z dentalmagazine.ru.
14 komentarzy
Zadaj uważne pytanie lub dodaj przydatny kontekst. Nowe komentarze są sprawdzane przed publikacją.
To naprawdę kosmos.
Pewnie nasze dzieci będą miały więcej szczęścia, kiedy we wszystkich szpitalach będą leczyć właśnie tak)
Powiedz, proszę, czy w Kazachstanie są specjaliści, którzy pracują z ALF?