„W głowie jest tylko jedna ruchoma kość i jest nią żuchwa!” — niestety ta opinia, rozpowszechniona wśród stomatologów, często skutkuje prawdziwą katastrofą dla zdrowia pacjentów. Dla wielu stomatologów czaszka rzeczywiście wciąż jest monolityczną strukturą, stanowiącą solidny fundament układu zębowo-szczękowego, choć wiele badań naukowych obaliło to błędne przekonanie już na początku XX wieku.

Ten artykuł zawiera podstawowe pojęcia biomechaniki czaszki przedstawione przez twórcę ortokraniodoncji w Rosji, A. O. Savinova oraz wykłady wybitnej rosyjskiej kinezjolog, profesor L. F. Vasilyevej. Mam nadzieję, że wszystkie te informacje pomogą zrozumieć, dlaczego tak ważna jest współpraca ze stomatologiem / ortodontą / protetykiem, który dobrze zna się na biomechanice czaszki, i jakie ogromne możliwości ma specjalista dysponujący taką wiedzą w leczeniu różnych chorób ciała.

Podstawowe pojęcia i „Oddech Życia”

Według przekonań utrwalonych w stomatologii czaszka jest monolityczną strukturą. Przeciwstawiają się temu zasady osteopatii, oparte na tym, że kości czaszki są ruchome. Ruch kości czaszki w obrębie jej naprzemiennego cyklu rozszerzania i kurczenia się nazywa się rytmem czaszkowym. Ten cykl rozszerzania i kurczenia się zachodzi z częstotliwością około 6–10 razy na minutę, a ruchomość kości czaszki utrzymuje się przez całe życie człowieka.

Pionierską pracę w tej dziedzinie wykonał osteopata William Sutherland (1873–1954), któremu podczas badania czaszki przyszło do głowy, że szwy kości skroniowych w miejscu ich połączenia z kośćmi ciemieniowymi „były ukośnie ścięte, przypominały skrzela ryb, co wskazywało na ich ruchomość i obecność funkcji oddechowej”. Była to kontrowersyjna teoria w świecie medycznym i od 1910 roku Sutherland przez wiele lat próbował obalić własną teorię. Jednak jego ponad trzydziestoletnie badania na sobie i pacjentach tylko potwierdziły, że kości czaszki poruszają się w miejscach szwów łączących.

William Garner Sutherland

Po potwierdzeniu ruchomości kości czaszki Sutherland rozwinął swoją teorię i opisał tak zwany układ błon wzajemnego napięcia, aby oznaczyć trzy osie kartezjańskie, które zapewniają cykle wdechu i wydechu czaszki. Te oddechowe ruchy czaszki lekarz nazwał pierwotnym mechanizmem oddechowym, czyli Oddechem Życia, zapożyczając to określenie ze starożytnych ksiąg.

Warto zauważyć, że jeden z odczytanych przez naszych współczesnych starożytnych papirusów egipskich poświęconych sztuce uzdrawiania (tak zwany papirus Edwina Smitha, w którym opisana wiedza sięga czasów życia wielkiego mędrca i uzdrowiciela Imhotepa, żyjącego około 3500 r. p.n.e.) opisuje pulsujący przepływ w błonach tworzących układ czaszkowo-krzyżowy, z którym pracują współcześni osteopaci. W starożytnym Egipcie kapłani-uzdrowiciele oddziaływali na ten układ za pomocą mistycznego Sa — „oddechu życia”.

Nawiasem mówiąc, starożytny grecki lekarz Hipokrates twierdził, że płyn mózgowo-rdzeniowy jest naczyniem i nośnikiem tego, co nazywał „iskrą życia”, a wtajemniczony Leonardo da Vinci przedstawiał na swoich rysunkach wewnętrzną budowę czaszki w trzech płaszczyznach kartezjańskich. Sutherland pod koniec życia odkrył zdumiewającą wewnętrzną zdolność do samouzdrawiania, a ta wizja Oddechu Życia całkowicie zmieniła jego spojrzenie na leczenie, budząc w nim głęboką cześć dla ducha.

rysunki Leonarda da Vinci i Alexa Greya

Naukowe podstawy oddechu czaszkowego

Wróćmy jednak do współczesnego naukowego uzasadnienia ruchu kości czaszki. System błonowy opisany przez Sutherlanda obejmuje kostne błony kręgowe połączone z kością krzyżową. Na podstawie obserwacji lekarz doszedł do wniosku, że kość krzyżowa porusza się synchronicznie z kośćmi czaszki. Obecnie najbardziej przekonującą teorią powstawania rytmu czaszkowego jest teoria cyklicznych zmian ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego, opracowana przez J. Upledgera, który udoskonalił doświadczenia zdobyte przez Sutherlanda.

Biblię w tej dziedzinie napisał jeden z uczniów Sutherlanda, Harold Magoun. Opublikował kilka artykułów o wzajemnych zależnościach, znaczeniu uzębienia i integracji czaszkowo-żuchwowej (czaszka–żuchwa). Niestety publikacje te ukazały się w literaturze osteopatycznej i dlatego nie zwróciły uwagi stomatologów. Badania w tej dziedzinie kontynuowali tacy uczniowie Sutherlanda jak Viola Frymann, Louis Rommeveaux, Ernest Retzlaff i inni. Karsten Gunnerhard ustalił, że łuk zębodołowy górnej szczęki rozszerza się o około 1,55 mm z częstotliwością 9 cykli na minutę.

Badania osteopatyczne wykazały zatem, że opisany mechanizm, który wpływa na kształtowanie się czaszki, dotyczy wszystkich części struktur czaszkowo-twarzowych, w tym położenia przestrzennego, względnej wielkości i kształtu łuków zębowych. Oznacza to, że budowa czaszki ma istotny wpływ na stan i funkcję okluzji zębowej pacjenta. Ale istnieje też sprzężenie zwrotne! Dlatego stomatolodzy muszą uznać, że wpływ na strukturę czaszki przejawia się w każdym ich kroku — od diagnozy i prowadzonego leczenia ortodontycznego / protetycznego po działania stabilizujące wyniki (chodzi tu o szynowanie zębów górnej szczęki, które blokuje szwy czaszkowe, a co za tym idzie „oddech życia”, i jest prawdziwą zbrodnią przeciwko zdrowiu pacjenta).

Czas przyznać, że współczesna stomatologia nadaje się tylko dla „głowy profesora Dowella”, a i w tym przypadku nieumiejętna ingerencja może „narobić szkód” w stawach skroniowo-żuchwowych i wywołać deformacje czaszki. Czas, by lekarze zaczęli rozpatrywać części w odniesieniu do całości, jak robi się to w osteopatii, która jest starsza (jak się przekonaliśmy), niż się wydaje na pierwszy rzut oka. Osteopaci opracowali określoną terminologię dla oscylacyjnego ruchu czaszki i opisując biomechanikę czaszki, będziemy się do niej odwoływać poniżej. A teraz warto zwrócić uwagę na jeden z najważniejszych wniosków ze wszystkich opisanych badań — szwy czaszkowe pozostają ruchome i otwarte nawet w podeszłym wieku!

Kluczowe kości i fizjologia powstawania rytmu czaszkowego

Na powyższym przekroju pośrodkowym czaszki widać cztery kości: kość potyliczną (os occipitale — zaznaczona na fioletowo), kość klinową (os sphenoidale — na żółto), kość sitową (os ethmoidale — na szaro) i lemiesz (vomer — na bladoróżowo).

Za kluczowe kości układu czaszkowego uważa się kość klinową (os sphenoidale) i kość potyliczną (os occipitale). Kość klinowa łączy się z kością potyliczną przez tak zwany chrząstkozrost klinowo-potyliczny (synchondrosis sphenooccipitalis, SSO; spotyka się też termin spojenie klinowo-podstawne (SBS)) — rodzaj połączenia stawowego, w którym nieruchome końce kości są połączone tkanką chrzęstną.

W fazie zgięcia, czyli w fazie zwiększania objętości czaszki, kość klinowa porusza się w kierunku brzusznym i ogonowym (strzałki na schemacie poniżej) wzdłuż osi X, czyli AA. Kość ta przekazuje swój ruch kościom czaszki twarzowej, a w szczególności centralnej kości twarzy — maxilli, lemieszowi i kości sitowej (os ethmoidale). W tym samym czasie kość potyliczna porusza się wzdłuż osi X, czyli BB, w kierunku ogonowym i grzbietowym. Przekazuje ruch kości krzyżowej (os sacrum) przez oponę twardą rdzenia kręgowego (dura mater spinalis) i części mózgoczaszki (na ilustracji poniżej). W fazie wyprostu, czyli w fazie zmniejszania objętości czaszki, ruch kości zachodzi w odwrotnej kolejności.

Zgięcie

Wyprost

Te dwie fazy można przedstawić schematycznie w następujący sposób:

Albo, mówiąc prościej, ten proces rozszerzania i kurczenia się można porównać do tego, że faza zgięcia (rozszerzania) odpowiada u człowieka wdechowi, a faza wyprostu (kurczenia) — wydechowi.

typ zgięciowy i typ wyprostny

Oba te ruchy sprzyjają odpływowi płynu mózgowo-rdzeniowego i krwi z czaszki, a wszelkie zaburzenia dynamiki ruchu tych dwóch kości mogą powodować zmiany samopoczucia człowieka. Jeśli kości czaszki zostaną unieruchomione w jednej z powyższych faz, amplituda drugiej fazy się zmniejsza, a odchylenia stają się przewlekłe i odbijają się na całej postawie człowieka. I tak dla typu zgięciowego charakterystyczne będą wodogłowie, problemy z oskrzelami, bóle głowy, krótkowzroczność i bóle w dolnym odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Takie unieruchomienie może mieć przyczyny wewnątrzmaciczne, zwłaszcza przy ucisku pępowiny, lub wynikać z urazu mechanicznego doznanego podczas porodu, a także z upadku na kość ogonową lub na stopy. Typ wyprostny charakteryzuje się przewlekłym zapaleniem nosogardła, dalekowzrocznością, problemami z odcinkiem lędźwiowym kręgosłupa i siódmym kręgiem szyjnym. Unieruchomienie tego typu, oprócz przyczyn wewnątrzmacicznych i urazów porodowych, często występuje w wyniku urazu okolicy potylicznej głowy. Przy czym taki uraz może być stomatologiczny!

Oddech czaszkowy a łuki zębowe

W głównym nurcie literatury stomatologicznej jest tylko kilka artykułów opisujących wpływ tego ruchu czaszki na struktury twarzy i łuki zębowe. Ruch kości klinowej przenosi się na cały kompleks klinowo-szczękowy. W fazie zgięcia (rozszerzania) wyrostki skrzydłowate kości klinowej przemieszczają się na zewnątrz i do przodu, oddziałując na kompleks podniebienno-szczękowy. Prowadzi to do poszerzenia, obniżenia i spłaszczenia podniebienia (widzieliśmy to już na ilustracji, ale spójrzmy jeszcze raz):

W fazie wyprostu (kurczenia) natomiast procesowi temu towarzyszy zwężenie i uniesienie podniebienia („podniebienie gotyckie”). W tym momencie przemieszcza się także kość skroniowa, wykonując ruch typu przechylania, i porusza się również staw skroniowo-żuchwowy (co jest osobnym obszernym tematem). Bocznie podstawę czaszki tworzy kość skroniowa, w której znajduje się dół stawowy stawu skroniowo-żuchwowego. Przez powierzchnie zgryzowe zębów szczęki i żuchwy obciążenie przenosi się na kości czaszki.

Nawet tych kilka czynników ruchu czaszki powinno być dla stomatologa oczywistych. A górną szczękę należy postrzegać jako dwie oddzielne kości, które zginają się w dół i na zewnątrz, a następnie znów kurczą się do wewnątrz. W związku z tym trzeba pamiętać, że różne zabiegi protetyczne na zębach mogą wpływać na ruchomość górnej szczęki.

W szczególności most w okolicy siekaczy przyśrodkowych przechodzący przez linię pośrodkową, częściowa proteza ruchoma czy szyna ortodontyczna znacznie hamują rytm czaszkowy górnej szczęki. Ze względu na ścisłe powiązania biomechaniczne z innymi kośćmi czaszki działa to hamująco na cały układ czaszkowy! Oprócz uszkodzenia protezy skutkiem zakładania takich konstrukcji jest często rozregulowanie całego organizmu z odpowiednią podatnością na różne choroby. Omawialiśmy już te tematy w artykułach o skutkach aparatu ortodontycznego dla zdrowia, a także o szlifowaniu zębów w miejscach ich kontaktu i usuwaniu zębów mądrości. W wielu przypadkach wytworzenie nowej płaszczyzny zgryzowej prowadzi do zmian patologicznych w układzie czaszkowo-szczękowym i innych układach organizmu, które mogą się ujawnić kilka lat po protezowaniu, leczeniu ortodontycznym lub odbudowie zębów!

ortokraniodoncja, aparat ALF + osteopatia, praca A. O. Savinova, dentalmagazine.ru

Dlatego tak ważne jest, by przed jakąkolwiek interwencją stomatologiczną zrównoważyć wszelkie zniekształcenia czaszki, ustawić górną szczękę we właściwej pozycji (to dziedzina ortokraniodoncji, z zastosowaniem aparatu ALF), znaleźć właściwą pozycję żuchwy i stawów skroniowo-żuchwowych, a dopiero potem wykonywać jakiekolwiek prace w obrębie okluzji pacjenta. Te nowe zasady leczenia stomatologicznego / ortodontycznego / protetycznego pozwalają nie tylko skorygować dysfunkcje czaszki, ale także w ten sposób samoistnie wyleczyć wiele chorób, które wcześniej uważano za nieuleczalne lub trudne do leczenia, takich jak bóle głowy różnego pochodzenia, problemy ze słuchem, bruksizm, posturalne zaburzenia postawy, bezdech senny i wiele zaburzeń neurologicznych związanych z upośledzeniem krążenia mózgowego. Bardzo chciałabym wierzyć, że jak najwięcej stomatologów przyswoi sobie tę nową wiedzę i umiejętności.

Ortokraniodoncja: filozofia i podstawowy algorytm leczenia — tutaj.


__________________________