Lichaamssymmetrie: waarom die zo waanzinnig mooi is en hoe je haar bereikt

Men zegt dat ons idee van schoonheid afhangt van het tijdperk en de cultuur, en dat innerlijke, spirituele schoonheid te verkiezen is boven lichamelijke schoonheid. Maar waarom zijn we dan zo vaak ongelukkig met ons lichaam en willen we zo graag mooi zijn? Waarom bewonderen we lichamelijke symmetrie zo sterk en vinden we die onbewust aantrekkelijk? Laten we voor antwoorden oude kennis en moderne ontdekkingen raadplegen en uitzoeken hoe natuurlijk ons streven naar schoonheid en symmetrie is…

Is symmetrie aantrekkelijk?

Op internet vind je veel foto’s van beroemdheden waarbij twee gezichtshelften in Photoshop zijn samengevoegd, met een behoorlijk eng resultaat. De makers proberen daarmee aan te tonen dat symmetrie lelijk en onnatuurlijk is. Maar als we de originelen van zulke foto’s beter bekijken, zien we dat de gezichtshelften daarop volledig van elkaar verschillen en niets met echte symmetrie te maken hebben. Wanneer we naar een werkelijk symmetrisch gezicht kijken, kan dat niet anders dan betoverend zijn.

Onderzoeken van wetenschappers wijzen erop dat veel van wat iemand onwillekeurig bewondert en als mooi ervaart, rechtstreeks verband houdt met de symmetrie van gezicht en lichaam. Het is symmetrie die mensen over de hele wereld onbewust met aantrekkelijkheid vereenzelvigen. Bovendien noemen we iets doorgaans mooi wanneer het evenredig is. Ook de school van Pythagoras, die schoonheid en wiskunde met elkaar verbond, merkte op dat voorwerpen waarvan de verhoudingen overeenkomen met de gulden snede die veelvuldig in de natuur en de structuur van het heelal voorkomt, als mooier worden ervaren.

De spiritualiteit van schoonheid en symmetrie

Moralisten veroordelen de moderne ‘schoonheidswaanzin’ haastig als een ‘kwaadaardige invloed van het Westen’, voortgebracht door transnationale cosmeticabedrijven en verderfelijke media. Daarbij vergeten ze dat de schilderkunst, beeldhouwkunst en literatuur van een van de oudste spirituele culturen ter wereld — India — zich uiterst welsprekend uitlieten in hun verheerlijking van de ideale vrouwelijke vorm en de evenredigheid van vrouwelijke gezichten en lichamen. Godinnen werden in het oude India als sensueel en mooi afgebeeld en minstens duizend jaar vóór het begin van de christelijke jaartelling bestond er de traditie van de nagarvadhu — de verkiezing van de mooiste vrouw van de stad. Het was een grote eer deze titel te krijgen en later werd de schoonheid door het volk als een godin vereerd. Talrijke boeddhistische teksten beschrijven de dialoog tussen de legendarische nagarvadhu Amrapali en Boeddha zelf, die haar bovenaardse schoonheid erkende. De oude Indiase arts Charvaka bestudeerde de symmetrie van het lichaam grondig bij het stellen van diagnoses, en de beroemde dichter in het Sanskriet Kalidasa zei dat ‘schoonheid spirituele eigenschappen bezit’.

Verbazingwekkend genoeg werden alle tempels van het oude India, Egypte en Griekenland en sommige middeleeuwse Europese tempels exact volgens de verhoudingen van een ideaal menselijk lichaam gebouwd. De mensen uit de oudheid beschouwden het menselijk lichaam namelijk als een weerspiegeling van de volmaakte structuur van het heelal en tempels als een plek waar iemand zijn ‘instellingen’ kon bijwerken naar een volmaakte universele standaard. Leonardo da Vinci maakte zijn beroemde tekening van de ‘Vitruviusman’ op basis van de verhoudingen van het menselijk lichaam zoals die werden beschreven in de verhandeling van de Romeinse architect Vitruvius. Die had zijn kennis op zijn beurt van de oude Grieken en Egyptenaren geleerd. Modern onderzoek in de evolutionaire biologie en psychologie heeft bevestigd dat er een rechtstreeks verband bestaat tussen de mate van symmetrie van het lichaam en de beoordeling van de aantrekkelijkheid ervan. Er is waargenomen dat zelfs kleine kinderen langer naar symmetrische mensen kijken. Maar waarom bewonderen we deze lichamelijke symmetrie onbewust zo sterk?

Verraderlijk DNA

Het antwoord ligt voor de hand in de ‘magische val’ van de natuur, die Charles Darwin als natuurlijke selectie formuleerde. Daar zit werkelijk een kern van waarheid in — in de oudheid moesten mensen zich er op de een of andere manier van verzekeren dat ze gezonde kinderen zouden krijgen, zodat de beste genen aan volgende generaties konden worden doorgegeven. Omdat DNA-tests nog niet waren uitgevonden, vertrouwden onze voorouders op instinct — hoe symmetrischer het lichaam, hoe groter immers de overlevingskansen. Symmetrie wordt inderdaad beschouwd als een indicator voor iemands gezondheid — wetenschappers hebben bewezen dat mensen met een symmetrisch lichaam beter tegen lichamelijke en psychische stress kunnen, meer weerstand tegen ziekten hebben en energieker en vruchtbaarder zijn. Daarom zijn aantrekkelijkheid en gezondheid op onbewust niveau één en hetzelfde. Fysiologisch gezien is aantrekkelijkheid een indicator voor gezondheid en genetische kwaliteit.

Evolutionair psychologen geloven dat de menselijke geest uit duizenden modules bestaat, waarvan er één bedoeld is om de ‘ideale partner’ te herkennen. Deze modules bewaren eeuwenlang informatie — daarom vergist iemand zich nooit wanneer die instinctief de juiste partner voor zichzelf kiest. Hier werkt de ‘ervaring van eerdere generaties’ op basis van de ‘roep van het DNA’, de ‘bouwsteen’ van het leven — de ‘sleutel’, de ‘broncode’. Maar hier wacht ons een verrassing: als we een DNA-molecuul in dwarsdoorsnede bekijken, krijgen we… precies het tienhoekige, in elk opzicht symmetrische ‘schoonheidsmasker’ van de gulden snede — de universele matrix van schoonheid!

Het blijkt dat een symmetrisch menselijk lichaam als standaard door de natuur zelf in de oorspronkelijke ‘levenscode’ van het DNA is ‘geschreven’! Daarom wordt een vrouw volgens de gulden snede, met een gemiddelde lengte en een verhouding van heupen tot taille van zeventig procent, al duizenden jaren als de volmaakte aardse vrouw beschouwd. Zo’n gezonde vrouw is eeuwenlang door mannen gezien als het schoonheidsideaal, dat in staat is een heldendaad en de meest verheven creativiteit van een musicus of dichter te inspireren. Van alle vrouwen die tegenwoordig op aarde bekend zijn, benadert het lichaam van de beroemde Hollywoodactrice Scarlett Johansson het ideaal het dichtst — het komt voor 96,4% overeen met de gulden snede. Kim Kardashian, het Britse fotomodel Kelly Brook en de prachtige Mexicaanse Salma Hayek blijven iets bij dit ideaal achter.

Kun je symmetrie bereiken?

Dat is allemaal prachtig, zeg je, maar slechts weinigen van ons worden symmetrisch geboren — en daar heb je gelijk in. Achtennegentig procent van de wereldbevolking verkeert in deze asymmetrische toestand. Mensen met asymmetrie hebben hun eigen charme en boeken ook succes in het leven, maar hoelang kan de biomachine van het menselijk lichaam het in deze toestand volhouden? Vanuit de mechanica kunnen we het belang van symmetrie met een eenvoudig voorbeeld aantonen: een auto is zo ontworpen dat de linkerhelft het spiegelbeeld van de rechterhelft is. Probeer je een auto met een krom chassis voor te stellen — vrijwel niemand zal die ooit kopen. Dat is te verwachten, want een auto met een asymmetrische vorm zal veel sneller defect raken dan een symmetrische auto.

Een asymmetrische auto zal sommige onderdelen namelijk aan meer slijtage blootstellen dan andere. Het gewicht van zo’n auto wordt bijvoorbeeld niet gelijkmatig over de banden verdeeld, waardoor sommige banden meer gewicht moeten dragen en sneller slijten. Een vergelijkbare wet is heel goed van toepassing op de ‘automobilist’ zelf. Symmetrie van het bewegingsapparaat is onmisbaar als iemand alles uit zijn lichaam wil halen. Een perfecte houding maakt het menselijk lichaam uiterst efficiënt, zodat het elke activiteit met zo min mogelijk energieverbruik kan uitvoeren. Een ideale houding verkleint de kans aanzienlijk dat de biomachine van het menselijk lichaam op welke manier dan ook defect raakt — door sportblessures, kwalen, concentratiegebrek, chronische ziekten enzovoort.

Tot voor kort nam men in de geneeskunde aan dat een symmetrisch lichaam niet haalbaar was, maar de wetenschap staat niet stil. De tot voor kort als onconventionele behandelmethoden beschouwde craniodontie, Starecta en mewing maken het mogelijk een ideale lichaamssymmetrie te bereiken door het gebitsstelsel van het lichaam te beïnvloeden. Door ‘alleen maar’ de positie van de kaken aan te passen, stellen beide alternatieve methoden iemand in staat de grootst mogelijke symmetrie te benaderen en de kwaliteit van de gezondheid en het leven te verbeteren.

‘Wat ook als schoonheid geldt, in wezen is het harmonie en eenheid’, zei een katholieke priester. Oude Griekse filosofen beschouwden schoonheid en symmetrie in wezen als een objectief en ontologisch verschijnsel, verbonden met de volmaaktheid van het heelal en het begrip van de kosmos als een harmonieuze wereldorde. Daardoor wordt het aangeboren menselijke verlangen naar schoonheid en symmetrie zo begrijpelijk — het is gebaseerd op ons verlangen terug te keren naar de natuurlijke standaard die door het heelal is bedacht, een hunkering naar de oorspronkelijke harmonie en heelheid …