Over het algemeen wordt aangenomen dat een disfunctie van het kaakgewricht ‘slechts’ een klik in het gewricht, een mond die vastzit, pijn in het gezicht en ‘andere symptomen’ inhoudt. Deze aandoening is echter niet zo eenvoudig als ze lijkt, en verplaatsing van het ‘piepkleine’ gewricht en de discus kan tot volledige invaliditeit leiden. Tegelijkertijd kunnen artsen uit verschillende specialismen bij wie iemand met niet-vastgestelde TMD terechtkomt, soms de oorzaak van zijn vele symptomen niet vinden. Waarom dit gebeurt en wat TMD werkelijk is — daarover gaan we het in dit artikel hebben.

‘De grote bedrieger’

Zelfs ervaren artsen kunnen door een ‘simpele’ TMD op het verkeerde been worden gezet, omdat deze disfunctie van het kaakgewricht de symptomen van veel andere aandoeningen kan nabootsen — hoofdpijn, migraine, kiespijn en vermoeide ogen, fotofobie, trigeminusneuralgie, pijn en spanning in nek, schouders en onderrug, cervicale osteochondrose, pijn en tinnitus, spanning in de kaak en kauwspieren, bruxisme, stemproblemen, fibromyalgie, slaapapneu en nog veel meer! Maar dat is nog niet alles. Bij een TMJ-disfunctie ervaart de patiënt vaak duizeligheid, verhoogde angst en algemene onrust, en heeft die last van slaapstoornissen. TMD kan ook leiden tot meer prikkelbaarheid, agressie en depressie. Maar hoe kunnen al die bovengenoemde symptomen door een piepklein gewricht worden veroorzaakt?

Slagaders rond het TMJ

Het kaakgewricht bevindt zich namelijk op het kruispunt van de belangrijkste netwerken van slagaders en zenuwen die de normale werking van het cranio-mandibulaire systeem en het functioneren van de hersenen, hypofyse en hypothalamus ondersteunen. Direct tegen het kapsel van het kaakgewricht aan ligt de oppervlakkige slaapslagader, de eindtak van de uitwendige halsslagader, waardoor 82% van het arteriële bloed de hersenen binnenkomt. In het onderste en achterste deel van het temporomandibulaire netwerk bevinden zich vertakkingen van grote vaten: de diepe oorslagader, voorste trommelvliesslagader, opstijgende keelslagader en kaakslagader. Net onder en vóór het kaakgewricht bevindt zich een groot netwerk van de temporomandibulaire vene. Bovendien loopt achter de slaapbeenderen de halsader, waardoor 86% van het veneuze bloed uit het hoofd stroomt.

Het is gemakkelijk te begrijpen hoe zelfs een kleine ruimtelijke verplaatsing van het TMJ de aangrenzende weefsels en benige ruimten samendrukt. Als de doorgang van de bovengenoemde slagaders en aders door deze ruimten van de schedel smaller wordt, raken ze onvermijdelijk bekneld. Het gevolg kan een verstoring van de doorbloeding van de hersenen zijn, schommelingen in de bloeddruk en een verstoorde werking van de hypofyse en hypothalamus als coördinatoren van het endocriene systeem. Daardoor begint iemand emotioneel ongemak, een neiging tot agressie en depressieve toestanden te ervaren. Daarnaast kan een verstoorde doorbloeding van de hersenen tot duizeligheid en bepaalde psychische symptomen leiden, waaronder derealisatie en depersonalisatie. Om die reden raakt iemand met een TMJ-disfunctie praktisch invalide en ervaart die in sommige gevallen alle tekenen van een sociale fobie, zonder zelfs maar de werkelijke oorzaak van zijn toestand te begrijpen.

Zenuwen in het TMJ-gebied

Met de neurologische symptomen die ontstaan tegen de achtergrond van een disfunctie van het kaakgewricht is de situatie niet minder ernstig. Hoewel zenuwvezels alleen tot aan de omhulsels van het gewricht lopen, raken ze bij iedere mechanische rek van het gewrichtskapsel gemakkelijk geïrriteerd. De onderste, derde tak van de nervus trigeminus, de nervus mandibularis, loopt rechtstreeks naar het TMJ. Die verlaat de schedelholte vlak bij de verbinding van het kaakgewricht, via een opening aan de onderzijde van het slaapbeen. Daaruit ontspringen op hun beurt kleine zenuwtakken — de auriculotemporale zenuw en de kauwzenuw. Toch is het kaakgewricht ook rechtstreeks via de kauwspieren met de nervus trigeminus verbonden; deze spieren zorgen via de motorische takken van die zenuw voor de beweeglijkheid van het TMJ.

Bij een ruimtelijke verplaatsing van het kaakgewricht ontstaat een voortdurende irritatie van één of alle drie de takken van de nervus trigeminus. Deze zenuw stuurt niet alleen de bewegingen van de gezichtsspieren aan, maar is ook rechtstreeks verbonden met de zenuwnetwerken van de eerste en tweede halswervel. Voortdurende irritatie van deze belangrijke grote zenuwen leidt tot verstoringen van het centrale zenuwstelsel, met alle daaruit voortvloeiende symptomen zoals prikkelbaarheid, nervositeit en slaapstoornissen. Maar dat is nog niet alles — een verplaatsing van het kaakgewricht gaat onvermijdelijk gepaard met een verplaatsing van de kaak in één of zelfs drie vlakken (horizontaal, verticaal en lateraal). Dit leidt tot verplaatsing van de atlas en irritatie van de nervus vagus, die rechtstreeks afdaalt naar het middenrif en de buikholte. Dat verklaart waarom zulke patiënten een drukkend gevoel in de zonnevlecht en krampen in de maag en het middenrif ervaren.

Bovendien leidt de voortdurende irritatie van de zenuwnetwerken aan de voor- en achterkant van de nek (nervus hypoglossus, accessorius, kleine achterhoofdzenuw, cervicale plexus, supraclaviculaire zenuwen enzovoort) tot pijn in het achterhoofd, de nek, schouders, rug en zelfs armen. Zoals je ziet is een ‘simpele’ TMJ-disfunctie niet zo onschuldig als ze lijkt en zorgt ze ervoor dat iemand talrijke symptomen ervaart die op geen enkele manier verband lijken te houden met het TMD-probleem.

Om dezelfde reden kunnen artsen met een nauw specialisme, met name neurologen, de oorzaak van deze pijn en ‘vreemde’ symptomen vaak niet vaststellen. Ze schrijven zo’n patiënt spierverslappers, kalmeringsmiddelen, antidepressiva en massages voor en verwijzen die bovendien naar een psycholoog. Helaas leveren al deze maatregelen in de meeste gevallen niets op. Toch zou een ‘simpele’ verwijzing door een arts naar een gespecialiseerde tandheelkundige kliniek voor zonografie van het TMJ en TRG in laterale projectie helpen de werkelijke oorzaak vast te stellen en het probleem radicaal op te lossen. Zorgvuldige TMJ-specialisten hebben mogelijk ook TRG in de frontale en kin-pariëtale projecties nodig.